وضعیت اینترنت و دیتاسنتر ها در تله محدودیت ها

اینترنت وصل شده، اما هنوز نمی توان گفت به حالت عادی برگشته است.

ماه ها پس از قطعی های گسترده اینترنت، کاربران همچنان با ناپایداری، اختلال VPNها و دسترسی های غیرقابل پیش بینی مواجه اند؛ اما آن سوی این ماجرا، وضعیت برای دیتاسنترها و کسب وکارهایی که زیرساختشان به اینترنت وابسته است، پیچیده تر است. محدودیت های فنی و فیلترینگ همچنان پابرجاست و حالا الزامات جدید سامانه «شاهکار» نیز به یکی دیگر از گلوگاه های دریافت و فعال سازی خدمات اینترنتی تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، مسئله فقط کندی یا قطعی اینترنت نیست؛ کسب وکارها با زیرساختی مواجه اند که نمی توانند روی پایداری آن حساب کنند و در عین حال، مطمئن نیستند اختلال بعدی چه زمانی و با چه شکلی اتفاق خواهد افتاد. گزارش پیش رو با بررسی وضعیت دیتاسنترها و تجربه فعالان حوزه شبکه و زیرساخت، تصویری از شرایط فعلی اینترنت و چالش هایی ارائه می دهد که پس از بازگشت اتصال، همچنان ادامه دارند.

نه فقط تجربه روزمره کاربران، بلکه نظرات کارشناسان و بررسی وضعیت دیتاسنترها نیز نشان می دهد اینترنت هنوز به شرایط پیش از دی ماه 1404 بازنگشته است.

بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، نیز در اظهارات اخیر خود این موضوع را تأیید کرده است. اکبری هفته گذشته در جمع خبرنگاران اعلام کرد که اگرچه ترافیک اینترنت بین الملل تا دی ماه 1404 بیش از 50 درصد افزایش یافته بود، اما پس از قطعی های دی و بهمن و جنگ 39روزه، این ترافیک کاهش پیدا کرد و همچنان به سطح پیش از این اتفاقات نرسیده است.

تجربه کاربران نیز همین وضعیت را نشان می دهد. اختلال ها و ناپایداری های شبکه اینترنت همچنان ادامه دارد. گاهی، مانند آنچه طی حدود 10 روز گذشته شاهد آن بوده ایم، شدت این ناپایداری ها بیشتر می شود و به ویژه VPNها با اختلال های قابل توجهی مواجه می شوند.

اما مشکلات تنها به کاربران محدود نیست و در سمت ارائه دهندگان و تأمین کنندگان اینترنت، چالش ها حتی پیچیده تر شده است.

دیتاسنترها؛ گرفتار محدودیت های تازه

از یک سو، اختلال های ناشی از فیلترینگ و محدودیت های اینترنتی دیتاسنترها را تحت تأثیر قرار داده و از سوی دیگر، برخی سیاست های جدید که پس از قطعی اخیر اینترنت اعمال شده اند، ارائه سرویس را برای مراکز داده دشوارتر کرده اند.

دیتاسنترها در پاسخ به زومیت می گویند مشکلات ناشی از فیلترینگ همچنان پابرجاست و در برخی موارد حتی شدت بیشتری پیدا کرده است. با این حال، چالش اصلی تنها فیلترینگ نیست؛ الزام دیتاسنترها به ثبت اطلاعات کاربران در سامانه «شاهکار» نیز به مشکل جدی دیگری برای این مراکز تبدیل شده است.

پس از ثبت اطلاعات، دست کم 24 ساعت زمان لازم است تا IP اختصاص یافته به کاربر امکان دسترسی به اینترنت را پیدا کند. به گفته مراکز داده، بررسی و تأیید اطلاعات در این سامانه به صورت دستی انجام می شود و معمولاً حداقل 24 ساعت طول می کشد. در برخی موارد نیز این فرایند ممکن است تا یک هفته ادامه پیدا کند.

شاهکار؛ یک مرحله اضافه برای اتصال به اینترنت

محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت، این موضوع را بزرگ ترین مشکل ایجادشده از زمان قطعی اینترنت تاکنون می داند و به زومیت می گوید:

تغییر ناگهانی الزامات و روندهای سامانه شاهکار، نخستین و بزرگ ترین مشکلی است که از زمان قطعی اینترنت به وجود آمده است و تا امروز هم برای بسیاری از افراد و شرکت ها ادامه دارد.

محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت

او معتقد است این چالش سیاست گذاری حتی از مشکلات فنی ایجادشده در این دوره نیز جدی تر است. پس از قطعی 88روزه اینترنت که اخیراً تجربه کردیم، شرکت ها ملزم شده اند برای دریافت خدمات دیتاسنتر، فرایند احراز هویت خود را در سامانه «شاهکار» تکمیل کنند.

مشکل اینجاست که این فرایند به سادگی انجام نمی شود و با چالش های مختلفی همراه است. یکی از مهم ترین مشکلات، زمان بر بودن فاصله میان ثبت درخواست تا تأیید اطلاعات از سوی سامانه شاهکار است. اگرچه گفته می شود این فرایند 24 ساعت زمان می برد، در عمل ممکن است بسیار بیشتر طول بکشد.

در نتیجه، مشتریان دیتاسنترها پس از دریافت هر سرویس جدید، گاهی مجبورند تا یک هفته منتظر بمانند تا دسترسی آن ها به اینترنت برقرار شود. اختلال های مکرر خود سامانه شاهکار نیز این وضعیت را پیچیده تر کرده و باعث نارضایتی کاربران و ایجاد مشکلات عملیاتی برای دیتاسنترها شده است.

فعالان این حوزه می گویند در مجموع، شروط، روندها و نیازمندی های این سامانه پیچیده تر و به مراتب سخت گیرانه تر شده و اتصال اینترنت مشتریان دیتاسنترها نیز به تکمیل این فرایند وابسته است.

شاهکار چیست و چرا به بخشی از فرایند اینترنت تبدیل شده است؟

طهماسبی در معرفی سامانه شاهکار می گوید: «سال ها پیش، سازمان تنظیم مقررات سازوکاری را برای احراز هویت منابع اینترنتی، به ویژه IP، برای سرویس دهندگان اینترنت و دیتاسنترها در نظر گرفت. این سازوکار ثبت می کند که یک IP متعلق به چه کسی و در اختیار چه فرد یا مجموعه ای است.»

این متخصص شبکه و زیرساخت می گوید «شاهکار در گذشته نیز روال ها، نیازمندی ها و دردسرهای خاص خودش را داشت اما اکنون بیشتر شده؛ یعنی سیستم به این شکل درآمده که در هیچ دیتاسنتری، اینترنت فرد یا مجموعه ای که اطلاعاتش به طور کامل در شاهکار ثبت و تایید نشده باشد، به هیچ عنوان وصل نمی شود.

فرایند ثبت هم این طور نیست که فرد بتواند صرفا با خوداظهاری، اطلاعاتش را ثبت کند. شرکتی که به او خدمات می دهد باید اطلاعات را ثبت کند، سپس خود فرد در مرحله دیگری تایید کند که اطلاعات متعلق به اوست و این ثبت نیز باید با یک شماره موبایل مشخص انجام شود.

وقتی مشخص نیست اینترنت چرا قطع و وصل می شود

طهماسبی در ادامه توضیح می دهد که تحت تأثیر سیاست های جدید احراز هویت، پس از بازگشایی اینترنت حجم درخواست ها آن قدر افزایش یافت که از یک سو، رگولاتوری امکان مدیریت این حجم را نداشت و از سوی دیگر، شرکت های ارائه دهنده خدمات نیز نمی توانستند با سرعت لازم وضعیت تمام مشتریان خود را مشخص کنند.

همین موضوع باعث شد اینترنت برخی شرکت ها وصل باشد و برخی دیگر حتی مدتی پس از برقراری اتصال عمومی، همچنان قطع بماند.

این متخصص ادامه می دهد: «این وضعیت مبهم تا امروز هم ادامه دارد؛ هنوز اتصال بعضی از سرویس ها به شاهکار، چندان حساب و کتاب مشخصی ندارد. ناگهان دسترسی شان قطع یا وصل می شود و دلیل این اتفاق هم مشخص نیست.»

او توضیح می دهد که همین حجم بالای درخواست ها، که نتیجه سخت گیری های اخیر بوده، باعث شده فرایند احراز هویت در «شاهکار» کند و زمان بر شود.

مشکل فقط سیاست گذاری نیست؛ شبکه هم ناپایدار است

بررسی های زومیت از دیتاسنترها و شرکت ها نشان می دهد که در مقایسه با شرایط پیش از جنگ، محدودیت قابل توجهی در سمت دیتاسنترها برطرف نشده است. در واقع، اینترنت دوباره برقرار شده، اما بسیاری از محدودیت ها و مشکلات ناشی از فیلترینگ همچنان پابرجاست.

دیتاسنترها می گویند فیلترینگ اعمال شده بر اینترنت مراکز داده در مقایسه با اینترنت خانگی و همراه، سخت گیرانه تر است و اختلال های بیشتری ایجاد می کند.

محسن طهماسبی می گوید اختلالات فنی در این مدت، هم در شبکه داخلی و هم در اینترنت جهانی وجود داشته است: «برای مثال، طی این مدت چند بار ارتباط دیتاسنترهای مختلف فعال در شبکه ملی و داخل ایران، یا سرویس دهندگان مختلف شبکه با یکدیگر قطع یا مختل شده است.»

این متخصص شبکه و زیرساخت ادامه می دهد: «در اینترنت جهانی مشکل بسیار عجیب، غیرعادی و نامتعارفی پیش آمده و دیده شد که در یک بازه زمانی، بعضی از سرورهای یک دیتاسنتر، نه همه سرورها، به بخشی از اینترنت دسترسی داشته اند و به بخش دیگری از اینترنت دسترسی نداشته اند.» او اضافه می کند:

در جهت عکس نیز همین وضعیت بوده؛ یعنی بخشی از اینترنت جهانی می توانسته است به این سرورها متصل شود و بخش دیگری از اینترنت امکان اتصال به آن ها را نداشته است. مشخص هم نبوده که دقیقا چه اتفاقی رخ داده و بعد از مثلا یک روز، مشکل خودبه خود برطرف می شد، بدون اینکه مشخص شود منشأ آن چه بوده است.

محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت

بررسی ها نشان می دهد مشکلات فنی مربوط به مراکز داده به یکی دو مورد محدود نمی شود. با این حال، به گفته طهماسبی، «مساله این است که مقیاس این اختلال ها لزوما فراگیر نیست؛ تمام دیتاسنترها یا همه کاربران یک دیتاسنتر درگیر آن نمی شوند. به همین دلیل، بسیاری از این اختلال ها گزارش نمی شوند.»

اینترنت برگشته، اما زیرساخت ها هنوز به حالت عادی برنگشته اند

بازگشت تدریجی اینترنت دیتاسنترها برای شرکت ها به معنای بازگشت فوری همه چیز به شرایط عادی نبوده است. طهماسبی می گوید بیشتر زیرساخت های کامپیوتری اساساً برای تحمل قطعی طولانی مدت اینترنت طراحی نشده اند: «بنابراین پس از مدتی، سیستم ها دچار عملکرد نادرست می شوند؛ آسیب پذیری های امنیتی پیدا می کنند، از به روزرسانی ها عقب می مانند، از کار می افتند یا خطا می دهند.»

حالا تیم های فنی باید تغییرات اضطراری ایجادشده را شناسایی کنند، پیامدهای امنیتی آن ها را بسنجند و زیرساخت ها را دوباره به مسیر استاندارد برگردانند؛ مسیری که به گفته این متخصص شبکه «با فشردن یک دکمه» طی نمی شود.

اما در کنار تمام این مشکلات فنی، یک سؤال مهم تر همچنان برای کسب وکارها باقی مانده است: آینده اینترنت چه خواهد شد؟

شرکت ها نمی دانند آیا می توانند با خیال راحت به معماری استاندارد خود بازگردند یا باید همچنان برای قطعی بعدی آماده باشند. طهماسبی این وضعیت را این گونه توصیف می کند:

«چه تضمینی وجود دارد که هفته آینده دوباره اتفاقی در کشور رخ ندهد و اینترنت بار دیگر قطع نشود؟»

همین نااطمینانی باعث شده شرکت ها میان بازگشت به معماری استاندارد و آماده بودن برای قطعی احتمالی بعدی، در وضعیتی مبهم و فرسایشی باقی بمانند. منبع